Uzaktaki anne babanın ilaçlarını takip etmek

Önce ebeveyninle birlikte bir liste çıkar

Uzaktan ilaç takibinin ilk adımı bir uygulama değil, bir sohbettir. Bir sonraki telefon görüşmesinde ya da ziyaretinde ebeveyninle oturup kullandığı her ilacı birlikte yaz: ilacın adı, kutunun üzerinde ya da reçetede yazan doz ve gün içinde hangi saatlerde alındığı. Dolapta duran ama artık kullanılmayan kutuları da konuş; listeye yalnızca bugün kullanılanlar girsin.

Listeyi yazarken tek kaynak, doktorun ve eczacının söyledikleridir. Senin işin hiçbir şeyi değiştirmek değil, olanı eksiksiz ve okunaklı hâle getirmek. Bir ilacın dozunda ya da saatinde tereddüt edersen tahmin etme; bir not al ve doktoruna ya da eczacına sor.

Bu ilk liste, sonraki her adımın temelidir. Kardeşlerin, eşin ya da ebeveynine yakın yaşayan biri aynı listeye baktığında herkes aynı şeyi anlar. “Hangi ilaçtı o, sabah mı akşam mı?” soruları kendiliğinden azalır.

Aynı listenin bir kopyasını kâğıda yazıp ebeveyninin kolayca görebileceği bir yere koymak da işe yarayabilir. Herkes bir ekrana aynı rahatlıkla bakmaz; mutfak dolabının kapağındaki sade bir liste, telefondaki en iyi düzenin yanında sessiz bir yardımcı olur.

Konuşmayı bir yardım teklifi olarak aç

Bazı anne babalar, ilaçlarının takip edilmesini bir güvensizlik işareti gibi algılayabilir. Bu yüzden konuşmayı “Sana güvenmiyorum” diye değil, “Bunu birlikte kolaylaştıralım” diye açmak işe yarar. Ebeveyninin yıllardır kendi düzenini kurduğunu hatırla. Amaç o düzeni elinden almak değil, uzakta olsan bile yanında olduğunu göstermek.

Konuşurken işine yarayabilecek birkaç şey:

• Talimat verme, soru sor: “Sabah ilaçlarını genelde ne zaman alıyorsun?” gibi.
• Onun zaten iyi yaptığı şeyleri söyle; düzeni onun alışkanlıklarının üstüne kur.
• Kararları ona bırak. Kimin neyi göreceğini, neyin yazılacağını onunla konuş.
• İlk haftayı bir deneme gibi düşün. İşlemeyen bir şey olursa birlikte değiştirirsiniz.

Ebeveynin sürecin içinde olduğunda takip bir denetim gibi değil, ortak bir alışkanlık gibi hissettirir. Onun rızası ve katkısı, düzenin uzun süre yaşamasının da en sağlam yoludur.

Bazen ilk konuşma istediğin gibi geçmeyebilir. Ebeveynin önce itiraz edebilir ya da konuyu geçiştirebilir. Bunu bir ret olarak görmek zorunda değilsin; biraz zaman tanı ve birkaç gün sonra daha küçük bir adımla yeniden aç. Örneğin önce yalnızca listeyi birlikte yazmayı önerebilirsin.

Saatleri onun gününe göre düşün

Başka bir şehirde, hatta başka bir ülkede yaşıyorsan saatler kolayca karışabilir. Senin sabahın onun öğlesi olabilir. Bu yüzden ilaç saatlerini hep ebeveyninin yaşadığı yere göre düşün.

Başucunda uygulamasında ilaç saatleri ebeveyninin yaşadığı saat dilimine göre tutulur. Aileyi kurarken bu saat dilimini seçersin; sen başka bir saat dilimindeysen ekranda bu belirtilir. Akşam gelen günün özeti de her aile üyesine kendi saat dilimine göre gelir; içindeki saatler ebeveyninin saatiyle yazılır.

Saatleri yazarken ebeveyninin gününü de konuş: ne zaman uyanır, gün içinde nereye gider, akşamları neyle meşgul olur? Saatin kendisi doktorun söylediği gibi kalır; ama hatırlamayı kolaylaştıran anları birlikte bulabilirsiniz. Belli bir televizyon programı, öğle yürüyüşü ya da akşam haberleri, bir saati akılda tutmanın doğal yolları olabilir.

İlaçları ekle, dozları ailece gör

Liste hazır olduğunda onu herkesin görebileceği bir yere taşıma zamanı gelir. Başucunda uygulamasında ebeveyninin ilaçlarını adı, dozu ve günlük saatleriyle eklersin; bir ilaca günde birden çok saat ekleyebilirsin. Saat eklemediğin bir ilaç için doz takibi yapılmaz, yalnızca stok izlenir.

Her doz bir dokunuşla “alındı”, basılı tutarak “atlandı” olarak işaretlenir; yanlış işareti geri alabilirsin. Dozu kimin, ne zaman işaretlediği kaydedilir ve bütün aile bunu akışta görür. Dozları bakım veren ve uzaktaki aile üyeleri işaretleyebilir; izleyiciler görür.

Ebeveyninin kendi telefonu varsa o da kendi ekranından işaretleyebilir. Onun telefonunda üç büyük düğmeli tek bir ekran açılır: İlacımı aldım, İyiyim, Beni arayın. “İlacımı aldım” düğmesi, şu andan 2 saat öncesi ile 2 saat sonrası arasındaki bekleyen dozları “alındı” olarak işaretler. Böylece uzakta olsan bile ebeveyninin kendi dokunuşu ailenin akışına düşer ve senin ayrıca sorman gerekmez.

Saati geçtiği hâlde 1 saat içinde işaretlenmeyen doz için bakım verenlere bir bildirim gider. Ebeveynin dozu almış ama işaretlemeyi unutmuş olabilir; bu yüzden böyle bir bildirimi hemen bir sorun gibi görmemek iyi olur. Önce sakince sor. Bir dozun gerçekten atlandığını fark edersen ne yapılacağına sen karar verme; doktoruna ya da eczacına danış.

Ebeveyninin telefonu yoksa da olur

Her anne babanın akıllı telefonu olmayabilir; olsa bile yeni bir uygulamayla uğraşmak istemeyebilir. Bu, takibin mümkün olmadığı anlamına gelmez. Ebeveyninin kendi telefonu yoksa da Başucunda uygulamasını kullanabilirsin; kontrolleri aile üyeleri uygulamadan yapar. Kurulumda “Ebeveyninin kendi telefonu var mı?” diye sorulur.

Bu durumda dozları, ona yakın olan ya da onunla telefonda konuşan aile üyesi işaretler. Günlük konuşmanızda ilaçlarından söz ettiğinizde işaretlemeyi hemen yapmak, düzeni canlı tutar. Ebeveyninle telefonda konuştuysan Bugün ekranındaki “Telefonda konuştuk, iyi” düğmesiyle bunu da kaydedersin; ailen görür.

Soruyu nasıl sorduğun da önemli. “İlaçlarını aldın mı?” yerine “Bugün nasıl geçti, sabah ilaçları tamam mı?” gibi günün içine yerleşen bir soru, konuşmayı sorguya çevirmeden bilgiyi getirir. Cevabı küçük bir onayla karşılamak, ertesi gün aynı sohbeti kolaylaştırır.

Azalan ilacı bitmeden gör

Uzaktayken fark etmesi en zor şeylerden biri, kutunun azalmasıdır. Ebeveynin “daha var” diye düşünürken son birkaç tablete gelinmiş olabilir.

Başucunda uygulamasında elindeki kutu adedini yazarsın; uygulama doz saatlerine bakarak ilacın tahmini bitiş gününü gösterir. Tahmin son sayıma göre yapılır: kartta son sayım ve ilacın kaç gün sonra biteceği yazar. Bu yüzden yeni bir kutu alındığında ya da ebeveyninle kutuları birlikte saydığınızda adedi yeniden yazmak, tahmini güncel tutar.

İlacın bitmesine 5 gün ya da daha az kaldığında kartında öne çıkar. Her ilaç için “Kutusu bitince kim alacak?” sorusuna bir aile üyesi seçebilirsin; kartta “Eczaneden alacak: …” yazar. Bitişe 5 gün ya da daha az kaldığında bu kişiye hatırlatma gider; kimse seçilmediyse bakım verenlere. 2 gün ya da daha az kaldığında bütün aileye gider. Hatırlatma, alıcının kendi saatiyle sabah 9’dan sonra gelir.

Eczaneden kimin alacağını baştan konuşmak, son gün telaşını önler. Ebeveynine yakın yaşayan kişi çoğu zaman doğal adaydır; ama bu, işin hep aynı kişide kalması gerektiği anlamına gelmez. Kimin hangi ilacı alacağını ilaç ilaç seçebildiğin için yükü paylaştırmak da kolaylaşır.

Liste değiştiğinde aynı gün güncelle

Doktor bir ilacı değiştirdiğinde ya da yeni bir ilaç eklediğinde listeyi aynı gün güncellemek iyi bir alışkanlıktır. Güncel olmayan bir liste, hiç liste olmamasından daha kafa karıştırıcı olabilir.

Başucunda uygulamasında bir ilacı kaldırdığında gelecekteki dozlar silinir, geçmiş kayıtlar akışta kalır. Yeni bir ilaç eklediğinde bugünün saati geçmiş dozları da listede görünür; ebeveynin almışsa işaretleyebilirsin.

Değişiklikleri kendi başına yapma; listeye yalnızca doktorun ve eczacının söylediğini yaz. İlaç değişikliği için doktoruna ya da eczacına danış. Bir değişikliği ebeveynin sana telefonda anlattıysa, emin olmadığın noktayı onunla birlikte eczacıya sormak hem seni hem onu rahatlatır.

Bildirimler sade, gizli ve role göre

Kimse gün boyu bildirim yağmuru istemez. Başucunda uygulamasında hangi bildirimi kimin alacağı rolüne göre değişir: bakım veren hepsini alır; uzaktaki aile üyesi işaretlenmemiş doz ve arama hatırlatması dışındakileri; izleyici “Beni arayın”, bitmek üzere olan ilaç ve günün özetini.

Telefonun bildirim alanında isim, ilaç adı ya da saat görünmez; yalnızca genel bir başlık görünür. Ayrıntıyı uygulamadaki Bildirimler ekranında okursun. Telefonun masada dururken ebeveyninin ilaçları başkalarının gözü önüne düşmez.

Her akşam da günün özeti gelir; saatini sen seçersin. Özette ebeveyninin o gün kaç ilacını aldığı ve son “iyiyim” saati yer alır. Gün içinde ekrana bakamadığın günlerde bile, akşam tek bir özetle günü görürsün.

Haftada bir kısa bir bakış

Düzen kurulduktan sonra bile haftada bir kısa bir bakış işe yarar. Birkaç dakikalık bu kontrol için şu sorular yeterli:

• Listede artık kullanılmayan bir ilaç kaldı mı?
• Kutu sayıları güncel mi, yakında bitecek bir ilaç var mı?
• Eczaneden alacak kişi hâlâ doğru kişi mi?
• Ebeveynin düzenden memnun mu, zorlandığı bir şey var mı?

Son soru belki de en önemlisi. Takip, ebeveynini yormadığı ve seni sürekli tetikte tutmadığı sürece işe yarar. Onun fikrini sormak, düzeni birlikte kurduğunuzu hatırlatır ve takibi bir iş listesi olmaktan çıkarıp ailenin birlikte yaptığı bir şeye dönüştürür.

Bu bakışı hep aynı kişinin yapması gerekmez. Bir hafta sen, bir hafta kardeşin bakabilir; önemli olan birinin gerçekten bakması. Bakan kişi fark ettiği küçük bir şeyi, örneğin azalan bir ilacı ya da yanlış yazılmış bir saati aileyle paylaşır ve gerekiyorsa ebeveyninle konuşur. Böylece hiçbir ayrıntı kimsenin üstünde tek başına kalmaz.

Uzakta olmak, yanında olamamak demek değil. Sade bir liste, paylaşılan birkaç işaret ve azalan ilaç için zamanında gelen bir hatırlatma, aradaki mesafeyi epey kısaltır.

Bu işleri kardeşlerinle nasıl bölüşebileceğinizi Kardeşler arasında bakım yükünü paylaşmak rehberinde, ebeveyninden her gün kısa bir haber almanın yolunu da günlük iyi misin düzeni rehberinde bulabilirsin.